Wilgenhaantjes vreten je bomen kaal

Wilgenhaantjes, wie zijn ze? 

Het is een soort kever uit de familie van de bladhaantjes ofwel de Chrysomelidae. De kevertjes zijn best mooie diertjes die zo'n 6-10mm lang worden, afhankelijk van het type. Meestal ongeveer zo groot als een lieveheersbeestje.

Er bestaan verschillende soorten wilgenhaantjes: twintigstippelig wilgenhaantje (Chrysomela 20-punctata), roodbruin wilgenhaantje (Phytodecta (Chrysomela) viminalis), geel wilgenhaantje (Lochmaea caprea), klein wilgenhaantje (Galerucella lineola 'Chrysomelidae') en bronzen wilgenhaantje (Phyllodecta vitellinae).

20-stippelig wilgenhaantje

Ei tot volwassen wilgenhaantje

In de maanden mei en juni legt het wijfje tot zo’n 400 geelbruine eitjes. Die worden aan de onderkant van een blad in twee rijen in pakketjes van 5 tot 20 eitjes afgelegd. In de zomer worden er nieuwe eitjes afgelegd door de nieuwe generatie haantjes.

In juni-juli komen de larven uit, die zijn tot 10 mm lang. De larve heeft een zwarte kop, 3 paar zwarte poten en haar lichaam is wit tot grijsachtig met zwarte punten. Het achterlijf is in het midden gezwollen. Het zijn slakachtige en traag bewegende diertjes. De tweed generatie eet in de nazomer aan de bladeren en gaat dat in de herfst verpoppen om als volwassene te overwinteren.

De beide generatie verpoppen op of in de grond. Het volwassen insect is een klein kevertje, meestal niet groter dan 5 mm, en heeft een min of meer bol lichaam. Afhankelijk van de soort kan de kever verschillende kleuren hebben: bruin- of geelachtige, metaalblauw of –groen.

Schade door het wilgenhaantje

De larven eten de bladeren, bast en scheutpunten op. Ze gaande bladeren skeletteren (d.i. het bladmoes wordt weggevreten waardoor alleen de nerven overblijven) en daarbij beginnen ze aan de onderzijde van het blad. Het blad zal hierdoor verdorren en roodbruin worden. De gevolgen hiervan zijn: bladverlies, de groei wordt geremd en er ontstaat vertakking van de scheuttoppen. De volwassen kevers eten nemen meestal happen uit de bladrand. Het zijn dus vooral de larven die voor de grootste schade zorgen. Door 2 à 3 generaties per jaar kan er een ernstige plaag ontstaan en zal het herstel moeilijk zijn. De planten kunnen jaar na jaar verzwakken en worden zo vatbaar voor andere plagen of ziektes.

Cyclus

De volwassen kevers komen eind april uit hun overwinteringplaatsen (schors van wilgen of hopen afgevallen bladeren) te voorschijn. Ze voeden zich tot eind mei met jong blad om daarna te paren. De vrouwtjes gaan dan in mei of juni hun eitjes leggen aan de onderkant van bladeren. Slechts enkele dagen tot 2 weken later komen de jonge larven al uit en beginnen te eten. Dat duurt zo ongeveer 2 weken toe een maand, dan zijn de larven volgroeid en kruipen zo omstreeks juli in de grond om te verpoppen. Er kunnen zich 2 generaties per jaar ontwikkelen; bij gunstige omstandigheden kan er zelfs een derde generatie ontstaan. De volwassen kevers gaan tegen eind augustus of september hun overwinteringplaatsen weer opzoeken.

Bestrijding van het wilgenhaantje

Allereerst, ik ben geen voorstander van het chemisch bestrijden van deze kever. Verder dan het eten van de bladeren doet de larve van de kever geen schade en de meeste planten herstellen hiervan. Enkel bij herhalende vraat, meerdere keren per jaar, kan je overwegen om in te grijpen. Meestal is het probleem van voorbijgaande aard. Omdat de planten waar deze haantjes zich thuis voelen meestal snelgroeiende planten zijn, is het niet nodig om te behandelen of bespuiten.

Omdat de planten waar deze haantjes zich thuis voelen meestal sterk groeiende planten zijn is het niet nodig om meermaals te gaan behandelen. De beste tijd om chemisch te behandelen is bij het uitkomen van de larven zo rond juni-juli. Daarvoor kunnen klassieke insecticiden gebruikt worden. Door een eerste generatie te onderdrukken voorkom je een explosieve ontwikkeling van een tweede of zelfs een derde generatie.

Bladeren van bomen laten liggen of opruimen?

Weet je dat de bladeren die in de herfst vallen, afbreken tijdens de winter om in compost te veranderen in de lente?

Weet je dat hoe meer bladeren je in je tuin laat liggen, hoe beter je tuin tegen de droogte kan?

Wat te doen met gevallen bladeren?

Als je teveel bladeren hebt leg je ze op een hoop in een hoekje van de tuin. Laat ze daar enkele maanden liggen om te verteren of rotten en zie hoe ze veranderen in de beste compost die je ooit gezien hebt. Woonde je als kind in een buurt met veel bomen? Dan is het goed mogelijk dat je vele uren doorbracht met het samen harken van bladeren en in zakken vullen om ze weg te brengen naar het containerpark. Waarschijnlijk werd je toen ook verteld dat het was om de tuin netter te maken en dat de ze het gras kapot maken. Deze mythe heeft waarschijnlijk al ontzettend veel harken en zakken doen verkopen maar ik wil ze bij deze ontkrachten.

Door al de bladeren uit je tuin te verwijderen, verwijder je meteen ook massa's belangrijke voedingsstoffen uit de tuin en het gazon die je daarna, in een andere vorm - natuurlijke of kunstmatige messtoffen - gaan aankopen in het plaatselijke tuincenter. Wel, wat als ik je vertel dat het verwijderen van bladeren en het ergens anders naartoe te brengen (bijv. het containerpark) geen zin meer heeft? En ja, ik weet wat velen onder jullie denken, iedereen is er van overtuigd dat hierdoor het gazon kapot gaat. Maar het is slechts gedeeltelijk waar. Enkel bij een overdaad aan gevallen blad, waar ze op grote hopen de hele winter blijven liggen, kunnen ze schade toebrengen aan het deel van het grasveld. Maar evengoed: een laag bladeren (maximum 10 cm) op het grasperk als compost laten liggen is een zéér effectieve methode zijn om de grond te verrijken en een gezond grasveld te bekomen. En het spaart je hopen werk. Niet de kaboutertjes maar wel de regenwormen zullen de bladeren verwerken.

Prachtige verkleuring van bladeren bij de Acer palmatum

Bladeren als compost gebruiken

Afgevallen bladeren, zijn een extra laag van natuurlijk, organisch materiaal bovenop de grond.

• Ze voorzien je bodem van voeding.
• Ze zijn een schuilplaats en nestmateriaal voor vogels en kleine dieren zoals motten, salamanders, padden, kikkers, wormen, eekhoorns, vlinders, ...
• alsook een bescherming tegen de gure winter en dat voor een groot aantal insecten die uiteindelijk allemaal samenwerken voor het verwerken van het blad, zodat jij een gezonde tuin krijgt als resultaat. Ook voor de aarde zijn de gevallen bladeren een gift van de natuur. Ze verrijken de bodem omdat ze in geen tijd composteren naar voeding voor het gras of jouw moestuin. Tegelijk is het voedsel voor een groot aantal microben in de aarde, die eigenlijk het meest belangrijke 'gewas' zijn dat je kan kweken als je in aanmerking neemt dat alle plantenleven in je tuin afhangt van een gezonde bodembiologie.

Voordelen van gevallen bladeren

Gevallen blad bieden dus héél wat voordelen, óók financieel!

• Ze vormen een natuurlijke mulch die onkruiden onderdrukken en ze maken de grond vruchtbaar. Waarom zou je geld uitgeven aan compost en meststof als je ze zelf kan maken? Als je echter liever een 'net'grasveld hebt en je die lastige, droge bladeren in je weg liggen, dan kan je ze in de groentetuin, bloembedden of rond bomen en struiken harken.

[product id="696"]

• De bodem van je groentetuin in de herfst bedekken met een dikke laag bladeren is een simpele maar uiterst effectieve manier om de aarde vruchtbaar te houden.
• Bladeren zijn ook een grote aanvulling voor je composthoop. Door de bladeren op een hoop naast je composthoop te bewaren kan je ze door de winter gebruiken om telkens een laagje bladeren te strooien op het keukenafval.
• Je kan de bladeren verder nog gebruiken om een in verval geraakt stukje tuin weer goed te maken. Bouw een hoge bladerhoop en laat die de hele winter door liggen. In de lente zal het onderste deel van de hoop in rijke aarde/ humus omgetoverd zijn en de middelste en toplaag kunnen als compost gebruikt worden.
• Een humusrijke bodem bespaart euro's omdat je minder meststoffen moet aanbrengen.
• Een humusrijke bodem zal het vocht beter vasthouden waardoor je minder snel water moet geven aan je gazon, dat spaart dus water én verlaagt je factuur!
• En je spaart je rug, want je hoeft minder op te ruimen als die blaadjes blijven liggen :-)

Daarom lanceer ik deze warme oproep: #laatdeblaadjes

Deel deze #hashtag #laatdeblaadjes met iedereen die dit nodig heeft en draag zo je steentje bij!

Wouter Crucke, De Boomdokter.

Uitdrogen door te weinig of te veel water

Uitdrogende bomen of planten is niet enkel een probleem dat zich voordoet in de zomer. Er is de laatste tijd bijzonder weinig regen gevallen en dus is dit artikel over de invloed van droogte op bomen en struiken meer dan gepast. Maar voor bomen en struiken maakt het weinig verschil of ze uitdrogen door tekort of overmaat aan water.

Als bomen of struiken doodgaan is dit vaak een gevolg van uitdrogen, zij het direct of indirect. Er wordt dan te weinig water opgenomen waardoor de levensprocessen van de boom of struik verstoord worden. Iedere boom of struik heeft zo zijn eigen overlevingsstrategie om een droogte periode te overleven. Er zijn bomen die hun bladeren afwerpen waar andere dan weer de huidmondjes in het blad afsluiten. Wat het ook is, bij droogte nemen de levensprocessen in boom of struik af en gaat hij in ruststand. Blijft de droogte te lang aanhouden kan de plant helemaal uitdrogen.

Uitdrogen door te veel water?!

In een periode van droogte komt het ook voor dat bomen en struiken te veel water krijgen. Als hun metabolisme in ruststand staat wordt er nog weinig water verdampt. Dat houdt ook in dat de wortels geen water meer opnemen. Dit is het geval bij extreem warm weer. Als je dan vaak veel water gaat geven dreigt het probleem dat de bodem te nat wordt en dat daardoor de zuurstof uit de grond rond de wortels verdreven wordt. Met als gevolg dat de boom of struik uitdroogt door te veel water (verdrinking). Of eigenlijk moet ik zeggen stikken, want het is het tekort aan zuurstof die hier de boosdoener is.

Bij net geplante of verplante bomen of struiken is het probleem van uitdroging natuurlijk het grootst. Doordat zij nog te weinig wortels hebben is de opnamecapaciteit te klein. Daarom gaat jonge aanplant altijd direct in ruststand bij gebrek aan water. Het is dan ook nodig om nieuw aangeplante bomen of struiken regelmatig extra water te geven. Vaker dan degene die er al vele jaren staan. Je kan dat het best doen door af en toe een flinke hoeveelheid water te geven, bvb 1 x per week. Beter dan dagelijks een kleinere hoeveelheid. Want zo worden de wortels lui, en dat wil je niet. Hoeveel en wanneer hangt van veel factoren af, er kan hierover geen algemene richtlijn gegeven worden. De omvang van de boom of struik, soort grond, toestand van je grond, ..., allemaal zaken die hier een rol in spelen.

Allerfijnste wortels van de plant

Al het benodigde water wordt via de fijnste wortels - de haarwortels - opgenomen. Dus als deze uitdrogen, en dat gaat snel, moet de plant eerst nieuwe wortels aanmaken voordat het water weer kan opgenomen worden. De boom gaat hiermee door tot hij geen energie meer heeft om nog wortels aan te maken en dan is het te laat om nog iets te doen. Dit geldt voor alle aangeplante bomen of struiken.

In de natuur werkt het anders.

Bomen en struiken komen in de natuur door wortelopschot of afleggers tot ontwikkeling. Daar komen jonge kiemplanten enkel tot ontwikkeling als zij direct een symbiose aangaan met de Mycorrhiza (d.i. een samenlevingsvorm van schimmels en planten via hun wortels). Het is dan ook zeker verstandig om die mycorrhizasporen aan te brengen bij het planten. Hun schimmeldraden kunnen zelfs de fijnste waterdeeltjes in grond opnemen en aan de fijne boomwortels afgeven. Die opnamewortels kunnen alleen maar water opnemen door osmose (drukverschillen). Bij te weinig water kunnen die worteltjes hun werk niet verrichten. In de natuur kunnen die extremen opgevangen worden. De mycorrhizae bij de wortels zijn de beste stress beheerders van de planten, zij helpen om grote variaties in temperatuur, bodemgesteldheid en wateraanbod op te vangen.

Hoe geef je water, hoe hou je de bodem vochtig?

Water geven is arbeidsintensief. Je kan allerlei producten toepassen om het water langer vast te houden en zo op de kosten te besparen.

Indirecte werking:

• Bedek de bodem om verdamping te vermijden. Dat kan met houtschors, houtsnippers maar ook met karton. Verzamel wat (bruine, zonder opdruk) kartonnen dozen, verwijder stickers en plakband, en leg een laag over het volledige wortelgestel.
• Je kan bijv. organische stof aan de grond toevoegen. Organische stof houdt goed water immers veel beter vast. Water wordt als een soort magneet door de gronddeeltjes aangetrokken. Een nadeel van de organische stof is dat als het extreem droog wordt de samenstelling verandert en dat de grond eerder waterafstotend wordt. Als die grond nu extreem droog wordt verandert dit en wordt het water sterker tot zichzelf aangetrokken. Het ziet er precies uit alsof de grond vettig is. Denk maar aan het plantje op de vensterbak dat al veel te lang geen water krijgt.

Om dit probleem op te lossen kan je een uitvloeier zoals Yuccah aan het water toevoegen. Dit is het sap van de Yucca plant. Een andere optie is een klein druppeltje afwasmiddel in het water doen, dat breekt de oppervlaktespanning van het water en wordt daardoor beter in de grond opgenomen. Dit zijn allemaal goede hulpmiddelen om planten te helpen om goed in de groei te komen zonder ze alle dagen water te moeten geven.

Directe werking (water geven)

• Bevloeien is altijd beter dan besproeien. De bladeren hoeven niet nat te worden, de wortels daarentegen wel.
• Zet een voor rond het wortelgestel (zo groot als de omtrek van de kruin) zodat het water dat je geeft, ter plekke blijft. Dan krijgt het de tijd om in de grond te trekken.
• Sproei niet in de zon, sowieso ’s ochtends heel vroeg of ’s avonds laat. Overdag sproeien heeft niet zo’n zin, omdat er dan meer verdampt in de lucht, dan echt de grond in gaat.

Weet dat de natuur veel mogelijkheden heeft om problemen op te lossen maar we kunnen altijd een handje helpen.

Vond je dit interessant? Doe je vrienden een plezier en deel dit. Zij kunnen deze tips vast ook gebruiken!

tot booms en vele groeten,

Wouter Crucke, De Boomdokter.